Mariusz Czernic

Nim diabeł dowie się, że nie żyjesz / Before the Devil Knows You’re Dead (Sidney Lumet, 2007)

Nim diabeł dowie się, że nie żyjesz / Before the Devil Knows You’re Dead (Sidney Lumet, 2007)
Decrease Font Size Increase Font Size Rozmiar tekstu Drukuj

Ostatni film Sidneya Lumeta, który zmarł w 2011 roku. Jego filmowa kariera trwała równo pół wieku, pierwszy film nakręcił bowiem w 1957 i był to kameralny, czarno-biały dramat sądowy Dwunastu gniewnych ludzi. Kariera tego filmowca rozwijała się sinusoidalnie, ale na szczęście ostatnim filmem udowodnił, że na stare lata nie stępił pazurów i wciąż pozostał uważnym obserwatorem codzienności, a także pesymistą demaskującym zło w każdym człowieku. Lumet dostosował się także do współczesnego modelu kina, jaki wytworzył się za sprawą Quentina Tarantino. A więc swoją historię przedstawił w sposób nielinearny – jedno dramatyczne wydarzenie (napad na sklep jubilerski) pokazał z różnych punktów widzenia. W dzisiejszych czasach taki sposób narracji nie robi już wrażenia, ale mniejsza o to – u Lumeta zawsze ważniejszy jest przekaz.

Tak jak losy kilku bohaterów przeplatają się ze sobą, tak i różne gatunkowe motywy zgrabnie się łączą. W centrum wydarzeń znajduje się napad rabunkowy, ale z czasem na pierwszy plan wysuwa się rodzinny melodramat o tym, jak jedno tragiczne wydarzenie prowadzi do rozpadu zwykłej amerykańskiej rodziny. Patriarcha rodu, dwóch braci, wiarołomna żona jednego z nich to bohaterowie dwuznaczni moralnie, mający na sumieniu sporo grzechów. Lumet przedstawia ich jako dobrych z natury ludzi, którzy zbłądzili i próbują desperacko naprawić swoje błędy. Problem w tym, że naprawiając je, popełniają kolejne. Bo gdy nie ma innego wyjścia każdy sposób jest dobry. A diabeł tkwi w każdym człowieku, namawiając do popełniania czynów, za które można otrzymać bilet do piekła. Andy i Hank z powodu kłopotów finansowych postanawiają okraść rodzinną firmę. Niby prosta sprawa, ale jak się okaże – nikt na tym nie zyska, a każdy coś straci.

Sidney Lumet miał świetną rękę do aktorów, pracował m.in. z Fondą, Connerym, Pacino i Newmanem. W jego najnowszym filmie obsada to również bardzo mocny atut. Philip Seymour Hoffman jest znakomity w roli Andy’ego – człowieka, który nie potrafi znaleźć wspólnego języka z żoną i ojcem. Jego relacje z bratem także się komplikują. Zamiast dążyć ku poprawie wszystko wali się w gruzy. Ethan Hawke, Marisa Tomei i Albert Finney także spisali się bez zarzutu. Nikt nie otrzymał wprawdzie nominacji do Oscara, ale to dlatego że to nie były zbyt wymagające role. Fatalistyczny ton wymagał od nich przede wszystkim ukazania smutku i rozpaczy. Jako ciekawostkę dodam, że Albert Finney 40 lat temu zagrał u Lumeta groteskową postać belgijskiego detektywa Herkulesa Poirota (Morderstwo w Orient Ekspresie). Od tamtej pory ten angielski aktor znacznie wzbogacił swój warsztat aktorski, ale mimo pięciu nominacji do Oscara wciąż nie otrzymał upragnionej statuetki. Philip S. Hoffman miał więcej szczęścia, bo już jego pierwsza nominacja zamieniła się w Oscara (Capote, 2005).

Enigmatyczny tytuł nawiązuje do irlandzkiego przysłowia: „Możesz być w niebie przez pół godziny, nim diabeł dowie się, że nie żyjesz” („May you be in heaven half an hour, before the devil knows you’re dead”). Innymi słowy – gdy wydaje ci się, że jesteś rozgrzeszony, zaczynasz popełniać błędy, za które musisz słono odpokutować. Sidney Lumet wyraźnie pokazuje swoje pesymistyczne spojrzenie na świat. Nawet na rodzinę nie można liczyć w kryzysowych sytuacjach, każdy musi polegać wyłącznie na sobie. W starciu z brutalnością współczesnego świata każdy okazuje się nieudacznikiem, głupcem i ofiarą. Trudno się zdobyć choćby na delikatny uśmiech, bo rzeczywistość ma posmak goryczy, a prognozy przewidują jeszcze bardziej dołującą pogodę, niekorzystnie wpływającą na człowieka. W tym znakomitym filmie kryminalnym reżyser bawi się historią, składa wydarzenia w sposób nielinearny i dzieli się swoimi spostrzeżeniami na temat natury człowieka i kontaktów między ludźmi.

BEFORE THE DEVIL KNOWS YOU'RE DEAD Before the Devil Knows You're Dead aBefore the Devil Knows You're Dead aaa

(Visited 27 times, 1 visits today)

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>